Operatie Steenbreek

Gemeenten: focus niet alleen op klimaatvoordeel, maar óók op biodiversiteit (want daar zijn kansen te pakken!)

Interview met stadsecoloog Wout Veldstra, voorzitter Operatie Steenbreek

Tegels eruit, groen erin. Meer biodiversiteit en het opvangen van water om daarmee het riool te ontlasten, dat zijn de doelen die Operatie Steenbreek, het platform om gemeenten te ondersteunen in de strijd tegen de verstening van de stad, vanaf het begin nastreeft. Maar, vindt voorzitter Wout Veldstra, de nadruk is in de loop van de tijd wel sterk komen te liggen op de klimaatvoordelen van groene tuinen. Het doel van meer biodiversiteit is daarmee wat ondergesneeuwd. Is dat erg? Ja en nee, vindt Veldstra.

Veel te winnen in particuliere tuinen
In 2014 ging Operatie Steenbreek van start, een initiatief van Groningse en Wageningse onderzoekers die zich in eerste instantie samen met vijf stadsecologen hard wilden maken voor minder verharding in de stad. Veel gemeenten zijn zich namelijk wel bewust van de gevolgen van al dat plaveisel en timmeren aan de weg met allerlei initiatieven om de openbare ruimte te vergroenen en aantrekkelijk te maken voor insecten, planten en dieren. Neem bijvoorbeeld de Green Deal 100 hectare stedelijke natuur, waar de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zich bij heeft aangesloten, maar om particulieren daarin mee te krijgen, dat is een stuk ingewikkelder. Terwijl gemiddeld 40% van het gemeentelijke grondoppervlak uit particuliere tuinen bestaat. Daarbij komt dat de betegelde, strakke, onderhoudsarme tuin al jaren in de mode is, met als gevolg meer wateroverlast, maar ook minder leven. Juist bij die particulieren valt dus heel wat te winnen.

Lokaal netwerk
Operatie Steenbreek biedt allerlei manieren om gemeenten te ondersteunen om die burger bewust te maken van het probleem en aan te zetten tot vergroening van zijn tuin, met een divers aanbod van kennis, advies en praktische hulpmiddelen van de verschillende (kennis)partners die bij het platform zijn aangesloten, zoals IVN, KNNV, Vogelbescherming Nederland, Groei&Bloei en het Klimaatverbond Nederland. Zo’n 73 gemeenten hebben zich inmiddels bij Operatie Steenbreek aangesloten. Dat houdt in dat ze een consulent krijgen toegewezen, die zich inzet om een lokaal netwerk op te zetten van plaatselijke vrijwilligers van de organisaties die bij Operatie Steenbreek zijn aangesloten. Dat netwerk gaat concreet aan de slag met acties, campagnes en gericht advies aan inwoners en heeft zo een hele belangrijke rol in de bewustwording rond klimaatverandering en biodiversiteit.

Kennis
Er zijn ook meerdere kennispartners bij het platform aangesloten, de eerder genoemde universiteiten van Wageningen en Maastricht, maar ook Groningen, Delft en Van Hall Larenstein. Een paar keer per jaar wordt een bijeenkomst georganiseerd voor alle betrokkenen om ervaringen, successen, vragen én nieuwe kennis te delen. Zoals de resultaten van de onderzoeken die veel studenten doen naar allerlei verschillende aspecten van klimaat en biodiversiteit in de stad; van soortenverspreiding tot de motivatie van inwoners om al dan niet hun tuin te vergroenen. Dat levert veel inspiratie en enthousiasme op om in de eigen gemeente verder aan de slag te gaan.

Je hebt die tuinen nodig!
Operatie Steenbreek loopt vanaf de start via de gemeenten, omdat er vanaf het begin stadsecologen vanuit vijf gemeenten bij betrokken waren. Je kunt je natuurlijk afvragen of zoiets via de gemeenten moet lopen, of gemeenten zich moeten bemoeien met de manier waarop particulieren hun tuin inrichten. Ja, vindt Wout Veldstra, simpelweg omdat het probleem zo groot en zo urgent is. “Gemeenten hebben nu eenmaal alle ruimte nodig. De problemen zijn zo groot dat je dat als gemeente bijna niet meer kunt oplossen in alleen de openbare ruimte. Bijna de helft van de ruimte is in handen van particulieren en die ruimte heb je nodig om serieus werk te maken van klimaatadaptatie. En dat is ook een urgentie die veel gemeenten voelen.’’

“Als het gaat om klimaat wordt er heel wat op het bordje van gemeenten gelegd.”

Urgentie
Er is de laatste jaren veel aandacht voor het klimaat, overal in de media lees je over klimaatverandering, die zich uit in extremer weer en extreme neerslag. Ook Operatie Steenbreek wordt in die trend meegesleurd, signaleert Veldstra. “Je ziet het terug in de manier waarop Operatie Steenbreek wordt neergezet, met veel nadruk op het feit dat een tuin zonder stenen helpt om water te kunnen opvangen.” Dat gemeenten die urgentie voelen kan hij goed begrijpen. De Klimaattop in Parijs heeft heel wat teweeg gebracht. Zoals het Deltaplan Ruimtelijke Adaptatie, dat gemeenten verplicht om uiterlijk in 2019 een zogenaamde stresstest te doen om in kaart te brengen waar zich problemen voordoen en welke maatregelen nodig zijn om als gemeente klimaatbestendig te worden. En veel gemeentes moeten dat nog doen. “Er wordt in dat kader heel wat op het bordje van de gemeente gelegd”, vindt Veldstra. “Ook in de communicatie naar inwoners is klimaat een handig aanknopingspunt. Mensen zien die wateroverlast namelijk in de praktijk – en ervaren die aan den lijve als hun kelder onderloopt. Terwijl ze de bijensterfte veel minder concreet voelen.” En misschien is het ook iets wat in de Nederlandse aard zit, denkt hij. “Waterproblemen oplossen, daar zijn we in Nederland van oudsher goed in, dat zit in onze genen. Maar we moeten die andere alarmerende ontwikkelingen zoals bodemuitputting of dramatische bijensterfte niet naast ons neerleggen. Er is een levensgrote ramp aan de gang! Ook daar lees je over. En ook dat gebeurt in je eigen achtertuin! Ik vind het raar dat we die urgentie veel minder voelen.”

‘’Waterproblemen oplossen zit in de Nederlandse genen.
Maar we moeten andere alarmerende ontwikkelingen niet naast ons neerleggen.’’

Kansen gemist
Maar waarom is het jammer dat die nadruk verschuift? Want of je het nu doet voor het water of voor de natuur, tegels eruit levert toch hoe dan ook meer groen – en daarmee meer natuurwaarde – op? Dat is natuurlijk wel zo, vindt Veldstra. “Ik begrijp ook heel goed dat klimaat voor gemeenten een handig aanknopingspunt is. Maar het belang van natuur en biodiversiteit moet wel op het netvlies staan. Zo past een initiatief als Operatie Steenbreek ook naadloos in de Natuurvisie, met zijn focus op natuur door de samenleving. Nu worden veel kansen gemist. Zo werd het jaar 2015 bijvoorbeeld door de VN uitgeroepen tot het jaar van de bodem – een prachtige kapstok om als Rijk of als gemeentes campagnes aan op te hangen, waar wij weer op hadden kunnen inspelen, maar in Nederland is daar nauwelijks aandacht aan besteed.”

Neem nou ook die natuur mee!
Bovendien, als de focus puur ligt op waterberging zijn er ook technische oplossingen denkbaar; zo worden er allerlei praktische oplossingen ontwikkeld voor slimme ondergrondse waterberging. Maar dat zijn oplossingen die niets bijdragen aan de natuur. Veldstra vindt dat jammer. “Ik ben ervan overtuigd dat integrale maatregelen veel meer bijdragen, omdat ze meerdere doelen dienen”, zegt hij. “Daarom mijn pleidooi: neem nou ook die natuur mee! Tegels sluiten de bodem af, zodat wormen en andere bodemdieren niet meer kunnen leven.

Vogels en egels zijn weer afhankelijk van dat bodemleven – en hebben schuilplaatsen nodig – dus die raak je ook kwijt. Als er niets bloeit zijn er geen insecten en dus geen insecteneters. En zonder groen netwerk kunnen insecten, planten en dieren zich niet verplaatsen. De stad kan zó’n belangrijke bijdrage leveren aan de biodiversiteit. En het is zó belangrijk om bij die bewoners tussen de oren te krijgen dat het niet logisch is om je tuin te verstenen! Sinds Jac. P. Thijsse daar 100 jaar geleden mee begon zijn we al bezig om onze natuur te beschermen. Ook dat is een goede Nederlandse traditie om in ere te houden!”

Meer over Operatie Steenbreek vindt u op www.operatiesteenbreek.nl

Operatie Steenbreek – Wout Veldstra

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *